Jo and books

Εγώ ήρθα λέει στη Νάξο για τη γιορτή της ρακής και την ακριβώς επόμενη μέρα έκλεισε η φωνή μου εντελώς. Με τριγυρνούσε από την προηγούμενη εβδομάδα κι άλλωστε έχω τάμα μια φαρυγγίτιδα μια φορά τον χρόνο. Κι έτσι λοιπόν ανάμεσα σε αντιπυρετικά, δουλειά και κακή διάθεση, τελείωσα και τη Λατρεία της Hannah Kent που είχα ξεκινήσει στο αεροπλάνο όπως ερχόμουν.

Η Hannah Kent έκανε την είσοδό της στη λογοτεχνία με τα Έθιμα ταφής, εκδοτικό φαινόμενο της χρονιάς του κι ένα από τα καλύτερα βιβλία του πρώτου τετάρτου του 21ου αιώνα. Αυτό είναι επίτευγμα μεγάλου βεληνεκούς, ειδικά αν σκεφτούμε ότι ήταν μόλις 17 χρονών όταν το έγραψε και 28 χρονών όταν εκδόθηκε τελικά. Της δημιούργησε όμως ένα μεγάλο πρόβλημα καθώς δύο στις τρεις κριτικές των επόμενων βιβλίων της είναι: «καλό αλλά όχι όσο τα Έθιμα Ταφής». Ε αυτή δεν είναι και τέτοια κριτική γιατί εγώ λάτρεψα τη Λατρεία όπως ακριβώς και όλα τα προηγούμενα βιβλία της Kent, την οποία θεωρώ από τις καλύτερες γυναικείες φωνές του αιώνα μας, μαζί με την υπέροχη Kiran Millwood Hargrave.

Στη Λατρεία παρακολουθούμε την πορεία δύο εφήβων κοριτσιών, της Χάνε και της Τέα από την οπτική γωνία της Χάνε. Τα δύο κορίτσια μεγαλώνουν σε μια Παλαιολουθηρανική κοινότητα της Πρωσίας το 1836. Οι χωρικοί είναι κυνηγημένοι από την επίσημη Εκκλησία (αυτό που οι άνθρωποι δεν μπορούμε να τα βρούμε μεταξύ μσς, ούτεν όταν κατά βάση συμφωνούμε, μεγάλο πρόβλημα όμως), η εκκλησία τους έχει κλείσει, οι καμπάνες τους έχουν σιγήσει, ο ιερέας τους έχει φυγαδευθεί και κρύβεται. Ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα (τη Λατρεία τους) στα κρυφά, στο δάσος. Και είναι πιστοι, πολύ πιστοί. Πιστοί στον Θεό και στο θείο θέλημά του, ο,τι κι αν σημαίνει αυτό.

Τα δύο κορίτσια, γνωρίζονται και γίνονται φίλες μέσα σε αυτό το κλίμα. Μια φιλία που δεν παραμένει στα φιλικά και κοινωνικά στεγανά της εποχής αλλά εξελίσσεται σε κάτι πιο βαθύ, όσο βαθύ μπορεί να είναι σε μια κοινωνία που δεν θα μπορούσε ποτέ να δεχτεί μια τέτοια σχέση, τουλάχιστον όχι φανερή.

Οι χωρικοί όμως δε μπορούν να ζήσουν στην Πρωσία καθώς οι συνθήκες καθημερινά χειροτερεύουν, για θρησκευτικούς λόγους, μην ξεχνιόμαστε! Μια μέρα λοιπό, ο από μηχανής θεός τους εμφανίζει μια απρόσμενη λύση. Μετανάστευση στη Νότια Αυστραλία. Σε έναν τόπο καινούργιο, διαφορετικό κι ελεύθερο. Η απόφαση είναι δύσκολη καθώς το ταξίδι θα είναι μσκρύ κι επικίνδυνο. Όμως τελικά και οι δύο οικογένειες, της Χάνε και της Τέα, αποφασίζουν να φύγουν. Μήνες και μήνες και μήνες κρατάει το ταξίδι. Οι συνθήκες στο πλοίο είναι άθλιες και ο τύφος θερίζει τους μετανάστες. Η σχέση των δύο κοριτσιών αλλάζει (δεν μπορώ να γράψω πώς ακριβώς γιατί θα είναι τεράστιο spoiler). Κάποια στιγμή όνως φτάνουν στην Αυστραλία. Η μία έτσι και η άλλη κάπως αλλιώς. Συνεχίζουν να συνυπάρχουν, μέχρι το αναπότρεπτο τέλος. Αυτό που φέρνει ένα φίδι και η κακία των ανθρώπων.

Αν μπορούσα να κάνω spoilers, θα συνέχιζα, όμως η αλήθεια είναι πως παρόλο που εγώ γενικά δεν έχω θέμα να μου κάνουν, κάπως το απόλαυσα πιο πολύ που δεν ήξερα, οπότε δε θέλω να στερήσω αυτή την εμπειρία από κάποιον άλλο επειδή εγώ είμαι ανοικονόμητη!

Αφήνοντας στην άκρη την ιστορία, ας μιλήσουμε λίγο για την πρόζα της Κεντ. Μια πρόζα ζωντανή, που σε κάνει να διαβάζεις το κάθε της βιβλίο όχι σαν παρατηρητής αλλά σαν συμμετέχων. Νιώθεις, ακούς, αφουγκράζεσαι, είσαι παρόν σε κάθε τι που συμβαίνει στο βιβλίο. Τα δέντρα της Πρωσίας, την κλεισούρα του αμπαριού, την μυρωδιά της θάλασσας, το χώμα της Αυστραλίας. Όλα αυτά δεν περιγράφονται απλά. Ζωντανεύουν!

Και τα συναισθήματα. Αχ, τα συναισθήαματα… Η αγάπη της Χάνε για τον δίδυμο αδερφό της, αυτός ο άρρηκτος δεσμός μεταξύ τους, η αγάπη των γονιών τους, που την κρύβουν γιατί δεν ξέρουν πώς να την εκφράσουν, η αγάπη των γονιών της Τέα που δεν φοβούνται να την δείξουν, η λατρεία της Χάνε για την Τέα και της Τέα για την Χάνε. Όλα τα συναισθήματα είναι τόσο ζωντανά που σε κάποια σημεία ένιωθα τα μάτια μου να βουρκώνουν, τα ένιωθα να με διαπερνούν.

Κι ας μιλήσουμε λίγο για την αμφισημία του τίτλου. Λατρεία. Οι λατρευτικές πράξεις με αποδέκτη τον Θεό και η λατρεία της Χάνε για την Τέα. Μια λέξη, για να περιγράψει δύο διαφορετικές πράξεις και συναισθήματα, που μάλιστα το πρώτο δε θα αποδεχόταν το δεύτερο. Είμαστε τόσο μικροί που δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε την θεϊκή φύση της αγάπης. Κι αυτό δεν έχει σχέση με την πίστη στον Θεό αλλά με την πίστη στον άνθρωπο και στο φως που του δίνει η αγάπη.

Η Χάνα Κεντ έγραψε μια ιστορία μοναδική, που μοιάζει λίγο με τις προηγούμενές της. Γιατί για μια ακόμα φορά μας μιλάει για το παρελθόν και πόσο δύσκολο ήταν, για τις γυναίκες που για αυτές πάντα όλα ήταν πιο δύσκολα, ειδικά όταν ήταν διαφορετικές, με τον οποιονδήποτε τρόπο, αλλά και για τους ανθρώπους που μπορεί να είμαστε σήμερα πιο τυχεροί και πιο προνομιούχοι από όσο ήμασταν 100, 200, 1000 χρόνια πίσω, παραμένουμε όμως τόσο ίδιοι. Καλοί και κακοί, συχνά υπέροχοι, πολλές φορές όμως επικίνδυνοι για εμάς, τους γύρω μας, το περιβάλλον, ειδικά όταν δεν μπορούμε να αντιληφθούμε πως η αγάπη έχει πολλές μορφές και είναι όλες υπέροχες αλλά και όταν παραμένουμε στοιχειωμένοι από απαρχαιωμένες απόψεις και αντιλήψεις και δεν αποδεχόμαστε την πρόοδο και την αλλαγή. Έγραψε όμως και μια queer ιστορία, την οποία αφιέρωσε στη σύζυγό της, για να τονίσει ίσως πόσα πολλά βήματα έχουμε κάνει, τη στιγμή που τόσα πολλά βήματα υπολείπονται.

Κλείνοντας, θέλω απλά να ενημερώσω πώς περιμένω την μετάφραση του επόμενου βιβλίου της (που εκδόθηκε τον Απρίλιο του 2025 στα αγγλικά με τίτλο Always Home, Always Homesick και είναι ένα γράμμα αγάπης προς την Ισλανδία) και στο ενδιάμεσο μαθαίνω πώς έχει γράψει και σενάριο για ταινία (Run rabbit, Run) οπότε λέω να την βάλω και αυτή στο πρόγραμμα.