Jo and books

Η πρώτη φορά που ήρθα σε επαφή με το έργο του Νίκου Δαββέτα ήταν με το βιβλίο Ο Ζωγράφος του Μπελογιάννη, βιβλίο το οποίο το αγόρασα αποκλειστικά και μόνο λόγω του τίτλου. Έχω μια σχετικά γνωστή εμμονή με αυτή την ιστορική περίοδο, τι να κάνω τώρα;

Τρία βιβλία αργότερα, έχω αποφασίσει ότι πολύ μου αρέσει ο συγγραφέας κι έτσι με σχετικά αυξημένες προσδοκίες ξεκίνησα να διαβάζω και τη Δεσμοφύλακα. Βιβλίο που καμία σχέση δεν έχει με τα προηγούμενα που έχω διαβάσει (αν και μαθαίνω ότι μια αντίστοιχη προσπάθεια, για τον πατέρα του, έχει προηγηθεί το 2021 με το Άντρες χωρις άντρες).

Στη Δεσμοφύλακα ο συγγραφέας μας περιγράφει το κοινό ταξίδι του ίδιου με τη μητέρα του προς το αναπότρεπτο τέλος της σχέσης μιας και η μητέρα του πάσχει από τη Νόσο Αλτσχάιμερ, ασθένεια που σιγά – σιγά αλλά σταθερά της αφαιρεί τις μνήμες και μαζί με αυτές την προσωπικότητα του ατόμου που υπήρξε.

Μικρή παρένθεση εδώ για να τονίσω πώς αυτές οι εκφυλιστικές του πνεύματος ασθένειες είναι ο προσωπικός χειρότερός μου εφιάλτης, οπότε η ανάγνωση σε κάποια σημεία προχωρούσε με δυσκολία. Βίωνα μαζί με τον συγγραφέα την πάλη του ίδιου και της μητέρας του. Μια σκληρή και άνιση μάχη…

Τέλος πάντων, αυτός ο αγώνας είναι ο ένας πυλώνας του έργου, με τον άλλον να είναι η ζωή της μητέρας που είχε διατελέσει δεσμοφύλακας στις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ και Κορυδαλλού, σε χρόνια δύσκολα και πολιτικά φορτισμένα. Εμφύλιος και Χούντα γαρ. Ο γιος με την αριστερή συνείδηση πρέπει πλέον να συμφιλιωθεί με το επάγγελμα της μητέρας τους, το επάγγελμα που δεν επέλεξε συνειδητά αλλά για να καλύψει τις βιοποριστικές ανάγκες της οικογένειας καθώς ο πατέρας έχει πεθάνει νωρίς. Ταυτόχρονα η ίδια δε λαμβάνει κάποιο πολιτικό πρόσημα. Δεν είναι υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς. Κάνει απλά τη δουλειά της. Και την κάνει όσο καλύτερα και όσο πιο ανθρώπινα μπορεί. Γι’ αυτό και μέχρι το τέλος, μπορεί να ξεχνάει πολλά πράγματα γύρω της, αλλά θυμάται πολύ καλά διάφορες κρατούμενες των οποίων είχε την ευθύνη, τόσο ποινικές όσο και πολιτικές.

Μέσα από αυτές τις ιστορίες που εγκιβωτίζονται στην αφήγηση η οποία τραμπαλίζεται ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, διαφαίνεται και μια άλλη πτυχή της ανθρώπινης προσωπικότητας. Οι ιδεολογίες από μόνες τους (καλά, όχι όλες) δεν μας κάνουν καλούς ή κακούς. Δεν υπάρχει κανενός είδους ηθικό πλεονέκτημα σε καμιά πλευρά, a priori. Δεν αρκεί να υποστηρίζεις το δίκαιο και την αλληλεγγύη, αν δε λειτουργείς δίκαια και αλληλέγγυα.

Συνολικά το βιβλίο είναι μια ενδιαφέρουσα και καλογραμμένη σπουδή πάνω στην ανθρώπινη ψυχή, στο οικογενειακό τραύμα και στην επούλωση του στην ενήλικη ζωή. Είναι το τελευταίο γράμμα ενός γιου στη μητέρα του, σε μια προσπάθεια να μειώσει την απόσταση που είχε δημιουργηθεί ανάμεσά τους. Είναι τελικά η παράδοση της μνήμης στην αιωνιότητα, για να διατηρηθεί ζωντανό το πνεύμα ενώ η σάρκα έχει πλέον καταρρεύσει.