Jo and books

Αν ποτέ στη ζωή σου νιώσεις πώς αυτό που κάνεις δεν αποδίδει όσο θες, να σκέφτεσαι ότι η Αουρόρα Βεντουρίνι, αυτό το μέχρι τέλους τρομερό παιδί (l’ enfant terrible που λένε κι οι φίλοι μας οι Γάλλοι), βραβεύτηκε πρώτη φορά στα 85 της, από ¨μαι επιτέλους τίμια επιτροπή», δικά της λόγια, όχι δικά μου!

Αυτή η βράβευση φαίνεται απολύτως φυσιολογική σε όποιον έχει την τύχη να διαβάσει αυτό το εξαίσιο, και φοβερά ενοχλητικό, μυθιστόρημα, που διαδραματίζεται στη Λα Πλάτα της Αργεντινής τη δεκαετία του 1940.

Η Γιούνα μας αφηγείται την ιστορία. Η Γιούνα που θεωρεί πώς κάποιο πρόβλημα υπάρχει και με την ίδια, αλλά μικρότερο από αυτά που έχουν οι υπόλοιπες ξαδέρφες. Η Γιούνα που είναι σαν μορφή του Μοντιλιάνι και, όπως η Ζαν η μούσα του Μοντιλιάνι, είναι και αυτή καλλιτέχνης, αυτοδίδακτη μεν, αλλά με ένα ταλέντο που της δίνει τη δυνατότητα να απεξαρτηθεί σταδιακά από την υπόλοιπη οικογένεια. Η Γιούνα που ψάχνει τις δύσκολες λέξεις στο λεξικό κι όταν κουράζεται από την καταγραφή, μας ενημερώνει ότι θα πάει για διάλειμμα. Η Γιούνα που δεν κατάφερε να τελειώσει το σχολείο και για αυτό ο λόγος της είναι μερικές φορές ασύντακτος, παραληρηματικός, ενίοτε παιδιάστικος, χωρίς στίξη και ειρμό, αλλά πάντα γοητευτικός.

Η αδερφή της Γιούνας η Μπετίνα γεννήθηκε ανάπηρη. Μια αναπηρία που ενοχλούσε βαθιά την αδερφή της και δεν της επέτρεψε ποτέ να συνδεθεί μαζί της. Άλλος ένας κρίκος σε μια βαθιά αλλόκοτη οικογένεια.

Η ξαδέρφη της η Καρίνα, που είχε έξι δάχτυλα και μυαλό μικρού παιδιού, που την εκμεταλλεύτηκαν ακραία, τόσο που κάποιες χρειάστηκε να πάρουν εκδίκηση για την αδικία που υπέστη.

Κι η άλλη της η ξαδέρφη, η Πέτρα, η αδερφή της Καρίνας, αυτή που πήρε εκδίκηση για χάρη της. Η Πέτρα που ήξερε τα πάντα για τον έρωτα γιατί αυτό ήταν το επάγγελμά της. Η Πέτρα που όσο ύψος της έλειπε, τόσο μυαλό είχε, χωρίς να το χρησιμοποιεί βέβαια κι αυτή πάντα.

Οι ξαδέρφες είναι τα παιδιά σε μια οικογένεια που οι γονείς είναι είτε ακατάλληλοι είτε εντελώς απόντες. Η θεία τους η Νένε παθαίνει νευρικό κλονισμό όταν χάνει τη μητέρα της. Η μαμά της Γιούνα είναι δασκάλα κι επιβάλει την τάξη με μια βέργα. Δεν επικροτεί τίποτα και κανέναν, απλά προσπαθεί να επιβιώσει. Την ίδια στιγμή η μητέρα της Καρίνα και της Πέτρα δεν καταλαβαίνει τίποτα από όσα συμβαίνουν γύρω της, ακόμα κι αν ο κόσμος καταστρεφόταν.

Γύρω από τις γυναικείες φιγούρες κινούνται άντρες, που είτε τις εκμεταλλεύονται, είτε τις αφήνουν να τα βγάλουν πέρα μόνες τους. Ειλικρινά δεν ξέρω τι ήταν χειρότερο τελικά!

Ο βασικός πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η βία. Η βία του πατέρα που εξαφανίστηκε, του γείτονα που βίασε την Καρίνα, των πελατών της Πέτρα, του καθηγητή που στην αρχή το έπαιζε Καλός Σαμαρείτης μέχρι να αποδειχθεί ότι ήταν απλά ένα αρπαχτικό.

Παρόλο όμως το γκροτέσκο των περιγραφών της, η Γιούνα δε φαίνεται να αντιλαμβάνεται πλήρως τον κύκλο βίας μέσα στον οποίο κινείται. Αντιθέτως ο στόχος της, έστω κι αν δεν τον αντιλαμβάνεται πλήρως, είναι να εξελιχθεί, και είναι η ζωγραφική αυτή που την βοηθάει να κατακτήσει τον στόχο της. Μέχρι το τέλος του βιβλίου, έχει εγκαταλείψει (ή την έχουν εγκαταλείψει) όλοι αυτοί που κάποτε αποτελούσαν την οικογένειά της. Η Γιούνα της τελευταίας σελίδας, δεν είναι η Γιούνα της πρώτης. Όλες τις οι εκδοχές όμως θα σου μείνουν αξέχαστες.

Όπως αξέχαστο λογικά σου θα μείνει και το βιβλίο. Αυτό που επέτρεψε στην Βεντουρίνι να δει τα έργα της να μεταφράζονται σε πολλές γλώσσες και τη μετέτρεψε σε λογοτεχνικό σύμβολο για την Αργεντινή. Ένα βιβλίο που στερείται καλολογικών στοιχείων, αντιθέτως είναι γεμάτο ωμό ρεαλισμό, από αυτόν που σε χτυπάει στο στομάχι και σε κρατάει και λίγο ξάγρυπνο τη νύχτα. Με απόλυτη ειλικρίνεια θα πω ότι δεν ξέρω πώς θα στεκόταν αυτό το βιβλίο στην εποχή της πολιτικής ορθότητας (την οποία γενικά εκτιμώ και υποστηρίζω). Τίποτα το πολιτικά ορθό, το ευγενικό (με όρους αστικής ευγένειας), το καθωσπρέπει, δεν υπάρχει σε αυτό το βιβλίο. Μόνο μια ηρωίδα που προσπαθεί να ξεφύγει, να ενηλικιωθεί, να εξελιχθεί, όταν όλα γύρω της προσπαθούν να την αποτρέψουν. Καμιά ιστορία ενηλικίωσης δεν είναι εύκολη, απλά κάποιες έχουν έναν μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας από τις υπόλοιπες. Αυτή είναι μια τέτοια, βρώμικη, ακανθώδης, σκανδαλωδώς ενοχλητική, ιστορία ενηλικίωσης.