Jo and books

Από τα ανθρακωρυχεία της Σιλεσίας στο Νόμπελ Λογοτεχνίας

Ο Gerhart Hauptmann γεννήθηκε στο Ομπερσάλτσμπρουν, μικρή πόλη στη Σιλεσία, σήμερα μέρος της Πολωνίας γνωστό ως Στσάβνο-Ζντρούι.

Ήταν γιος Πρώσου ιδιοκτήτη ξενοδοχείου. Από το επαρχιακό σχολείο της περιοχής του πέρασε στο Realschule στο Μπρέσλαου και έπειτα εστάλη να μάθει γεωργία στην φάρμα του θείου του στο Γιάουερ (πολωνικό Jawor). Επέστρεψε ωστόσο σύντομα στο Μπρέσλαου, καθώς δεν είχε καμία κλίση στην αγροτική ζωή και μπήκε σε μια σχολή τέχνης, με στόχο να γίνει γλύπτης. Εδώ γνωρίστηκε με τον διά βίου φίλο του Γιόζεφ Μπλοκ. Έπειτα σπούδασε στην Ιένα και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος των ετών 1883 και 1884 στην Ιταλία. Τον Μάιο του 1885 ο Χάουπτμαν παντρεύτηκε την Μαρί Τήνεμαν (με την οποία απέκτησε 3 γιους) και εγκαταστάθηκε στο Βερολίνο.

Ο πρώτος του γάμος τερματίστηκε το 1904 με τον Χάουπτμαν να έχει ήδη συνδεθεί από το 1893 με την Μαργκαρετ Μαρσαλκ την οποία κι εν τέλει παντρέυτηκε μένοντας μαζί της μέχρι και το θάνατό του.

Έχοντας αφιερωθεί εξ ολοκλήρου στην συγγραφή σύντομα κέρδισε μεγάλη φήμη ως ένας από τους επιφανέστερους εκπροσώπους της σύγχρονης δραματουργίας τόσο εντός όσο κι εκτός Γερμανίας.

Το 1912 του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας από την Σουηδική Ακαδημία.

Το 1907 επισκέφθηκε την Ελλάδα .

Με την βαθιά κοινωνική κριτική του, ο Χάουπτμαν βρέθηκε επανειλημμένα στο στόχαστρο της πρωσικής εξουσίας. Χαρακτηριστικά το 1896 και το 1899 ο ίδιος ο κάιζερ Γουλιέλμος Β’ απέτρεψε την απονομή του Βραβείου Σίλερ στον Χάουπτμαν αν και το 1915 τον παρασημοφόρησε με το μετάλλιο του Ερυθρού Αετού Δ’ Τάξης για το υψηλό του φρόνημα κατά το ΑΠΠ. Γρήγορα όμως ο Χάουπτμαν βρέθηκε πάλι ενάντια στο μοναρχικό καθεστώς συνυπογράφοντας στις 16 Νοεμβρίου του 1918 τη δημόσια δήλωση υπέρ της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Τρία χρόνια αργότερα, το 1921, απαντάει σε κάλεσμα του Μαξίμ Γκόρκι για την στήριξη του λαού της ΕΣΣΔ. 

Η στάση που είχε τηρήσει τα προηγούμενα χρόνια εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τον ενθουσιασμό που επέδειξε τα πρώτα χρόνια για τον Φύρερ, υπογράφοντας δήλωση πίστης στο χιτλερικό καθεστώς τον Μάρτιο του 1933 και αιτούμενος την εγγραφή του στο NSDAP λίγους μήνες αργότερα (αίτηση που για άγνωστους λόγους απορρίφθηκε).

Παρόλο που στα ημερολόγια του, που ήρθαν χρόνια αργότερα στην επιφάνεια, φαίνεται πώς επέκρινε τον αντισημιτισμό, άποψη που δεν εξέφραζε δημόσια φυσικά, ενώ όντως το 1945, στο τέλος του πολέμου, αποκαλούσε τον Χίτλερ «δαίμονα της αποκάλυψης».

Γεγονός όμως παραμένει πώς με τον τρόπο του στήριξε το καθεστώς με τον ίδιο τον Χίτλερ να τον συμπεριλαμβάνει το 1944 στον κατάλογο των «θεόπνευστων δημιουργών». Με δεδομένη βέβαια την παράνοια του καθεστώτος, δε δημιουργεί ιδιαίτερη έκπληξη ότι η υπηρεσία λογοκρισίας του Υπουργείου Προπαγάνδας παρακολουθούσε στενά το έργο του Χάουπτμαν απαγορεύοντας τουλάχιστον 3 φορές την έκδοση των έργων του. Χαρακτηριστική είναι η φράση σε μια έκθεση του γραφείου Ρόζενμπεργκ από το 1942 «μολονότι αναγνωρίζουμε τη δημιουργική αξία και την καλλιτεχνική δύναμη του Χάουπτμαν, η ιδεολογική στάση των περισσότερων έργων του θα πρέπει να εξεταστεί με κριτικό βλέμμα από εθνικοσοσιαλιστική σκοπιά.»

Ο Χάουπτμαν πέθανε σε ηλικία 83 ετών στο σπίτι του στο Αγκνέτεντορφ στις 6 Ιουνίου του 1946.