Jo and books

Στα βιβλιοπωλεία που εμπιστεύομαι και στους εκδοτικούς που αγαπώ, μου αρέσει να ρωτάω τι θα μου πρότειναν. Δεν θυμάμαι ούτε μία φορά που να μην εκτίμησα αυτές τις προτάσεις. Μεταξύ μας, νομίζω πως είναι πολύ ξεκάθαρο όταν ένας επαγγελματίας του χώρου αγαπάει πραγματικά την λογοτεχνία. Με μια τέτοια ερώτηση στην φετινή έκθεση (δηλαδή περσινή πλέον) βρέθηκα με αυτό το βιβλίο στα χέρια μου. Που το διάβασα τον Ιανουάριο κι επέστρεψα 5 μήνες μετά να γράψω για αυτό, με αφορμή το λεύκωμα που φτιάχνω για τα βιβλία του 2025.

Στόμα γεμάτο χώμα λοιπόν, του Σερβοβόσνιου Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς (θέλω μόνο να φανταστείτε την απέλπιδα προσπάθειά μου να προφέρω σωστά το επίθετό του!). Σε ένα ταξίδι πάνω σε ένα βαλκανικό βουνό, τόσο γνώριμο και τόσο ξένο ταυτόχρονα για εμάς, γνωρίζουμε τον ανώνυμο ήρωά του. Ο ήρωας αυθόρμητα εγκαταλείπει την ασφάλεια του ταξιδιού επιστροφής του, ενοχλημένος από τους συνεπιβάτες του και χάνεται πεζός. Αυτή η απόδραση είναι στην πραγματικότητα η προσπάθειά του να δραπετεύσει από το αναπόφευκτο τέλος της μοναχικής ζωής του, μιας ζωής χωρίς προοπτική και μέλλον αφού λίγοι μήνες του απομένουν μονάχα.

Όμως αυτή η απόδραση πολύ σύντομα μετατρέπεται σε καταδίωξη, με τον ήρωα να μετατρέπεται σε θήραμα των δύο κυνηγών που τυχαία βρέθηκαν στο ίδιο μέρος. Χωρίς κανέναν προφανή λογο, χωρίς καμία ξεκάθαρη πρόθεση οι κυνηγοί δεν αφήνουν την στιγμή να περάσει κι αποφασίζουν να τρέξουν πίσω από τον ταξιδιώτη. Σύντομα και άλλα γνώριμα πλάσματα της βαλκανικής υπαίθρου αρχίζουν να συμμετέχουν στην δίωξη. Εκδίκηση, μίσος (αναίτιο, αλλά αβυσσαλέο), αγανάκτηση, μοιρολόγια,  πλημυρίζουν τις παράλληλες αφηγήσεις που ο συγγραφέας έχει επιλέξει να είναι πλάγιες, να μην είναι σαφές ποιος διηγείται και ποια είναι η οπτική γωνία.

Ο ήσυχος θάνατος που ο ταξιδιώτης ήθελε να διεκδικήσει, χάνεται μέσα σε μια στιγμή. Κι εκεί ακριβώς ξεκινάει η μάχη για την ζωή. Με μια πληθώρα αρνητικών συναισθημάτων να τον πλημμυρίζουν, που περιγράφονται με μια ασθματική γραφή για να μεταφέρουν μια ατμόσφαιρα ζοφερή, γεμάτη αγωνία, ο ήρωας διεκδικεί το δικαίωμα του στη ζωή μέχρι τέλους.

Ο Μπρανιμίρ Στσεπάνοβιτς, σχετικά άγνωστος στο ελληνικό κοινό, σε αυτό το κλασικό έργο της σέρβικης λογοτεχνίας, επιχειρεί (και τα καταφέρνει) να μετατρέψει τον λόγο σε αλληγορία. Χτίζει ένα τρομακτικό παραμύθι για τους θύτες και τα θήματα, για τους θηρευτές και τα θηράματα, για την τυχαιότητα που μας δίνει τον έναν ρόλο ή τον άλλο. Κι ίσως ακόμα και σήμερα, 51 χρόνια από τη συγγραφή του, να αναγνωρίζουμε λίγο τον εαυτό μας ή τον διπλανό μας σε αυτούς τους ρόλους. Ίσως να αναγνωρίζουμε αυτούς που κυνηγάνε όσους και όσα δεν καταλαβαίνουν, προσπαθώντας οι ίδιοι να ξεφύγουν από όσα δεν μπορούν ή δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν.