Μπορεί η ζωή να μην είναι βιβλία, τα βιβλία όμως είναι ταξίδια και σήμερα μας πάνε κατά Ισπανία μεριά. Κι επειδή ενίοτε μου αρέσει να εξερευνώ και τους σκοτεινούς δρόμους της λογοτεχνίας, παρόλο που το καλοκαίρι να εκπνέει, το Halloween να αργεί (για να μη μιλήσω για τα Χριστούγεννα), εγώ, Σεπτέμβρη μήνα, με 32 βαθμούς έξω, θα μιλήσω για Ισπανικό νουάρ. Γιατί μπορώ!
Ξεκινάμε με την Carmen Mola, ένα όνομα που κάποτε αποτελούσε μυστήριο και σήμερα αποτελεί μάλλον ένα από τα πιο ενδιαφέροντα εκδοτικά περιστατικά της σύγχρονης ισπανικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Για αρκετό καιρό η Carmen Mola παρουσιαζόταν ως μια μυστηριώδης γυναίκα συγγραφέας, μέχρι που το 2021, όταν κέρδισε το Βραβείο Planeta για το La Bestia, αποκαλύφθηκε ότι πίσω από το ψευδώνυμο βρίσκονται τρεις άντρες συγγραφείς και σεναριογράφοι, οι Jorge Díaz, Agustín Martínez και Antonio Mercero.
Στα ελληνικά, από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος, έχουν κυκλοφορήσει η Κόκκινη Μαδρίτη και το Πορφυρό δίκτυο, τα δύο πρώτα βιβλία της σειράς με πρωταγωνίστρια την αστυνόμο Έλενα Μπλάνκο. Και τα δύο είναι από τα πιο άγρια και ταυτόχρονα ενδιαφέροντα θρίλερ που έχω διαβάσει. Δεν είναι ακριβώς βιβλία για όλους. Υπάρχει πολύ βία, πολύ gore και η γενικότερη αίσθηση του αυτά δε γίνονται. Η Έλενα Μπλάνκο είναι επίσης από εκείνες τις πρωταγωνίστριες που δεν αφήνουν και πολύ χώρο για αδιαφορία. Είναι μοναχική, αυτοκαταστροφική, παράξενη, επίμονη και κουβαλά ένα προσωπικό παρελθόν που συνδέεται άμεσα με την εμμονή της να λύνει υποθέσεις.
Και εδώ θα κάνω μια μικρή προσωπική παρένθεση, γιατί αυτά τα δύο βιβλία είναι από εκείνα που αισθάνομαι ότι δεν πήραν τον χώρο που τους άξιζε στην Ελλάδα. Η ιστορία, η ηρωίδα, το σασπένς, το back story, όλα ήταν μούρλια. Εγώ πέρασα πολύ καλά μαζί τους και θα το λέω, γιατί πραγματικά πιστεύω ότι δεν λειτούργησε σωστά το μάρκετινγκ γύρω τους. Κρίμα, γιατί πρόκειται για μια σειρά που είχε όλα τα προσόντα να βρει πολύ μεγαλύτερο κοινό.
Στην Ισπανία, βέβαια, η σειρά κάθε άλλο παρά απέτυχε. Μετά την Κόκκινη Μαδρίτη και το Πορφυρό δίκτυο ήρθαν το La Nena, το Las madres και το El Clan, με την Έλενα Μπλάνκο να συνεχίζει να βρίσκεται στο επίκεντρο. Άρα αυτό που στα ελληνικά έμεινε μια κάπως ανολοκλήρωτη γνωριμία, στην Ισπανία εξελίχθηκε σε μια πολύ μεγαλύτερη σειρά.
Και μετά περνάμε στον Juan Gómez Jurado και την Αντόνια Σκοτ. Εδώ έχουμε την αρχική τριλογία της Κόκκινης Βασίλισσας, με την Αντόνια, τον Τζον Γκουτιέρες και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρωταγωνιστικά δίδυμα του σύγχρονου ισπανικού θρίλερ. Το πρώτο βιβλίο της σειράς, Η Κόκκινη Βασίλισσα, μου είχε φανεί πραγματικά εξαιρετικό. Τόσο, ώστε θυμάμαι ότι είχα γράψει κάτι του τύπου «είναι η Ισπανία το next best thing στην αστυνομική λογοτεχνία;».
Μετά, βέβαια, ήρθε εκείνο το γνώριμο φαινόμενο που έχουμε δει πολλές φορές στις σειρές. Όταν κάτι πηγαίνει πολύ καλά και ο συγγραφέας βρίσκεται ξαφνικά με ένα franchise στα χέρια, η ανάγκη να συνεχιστεί μπορεί να αρχίσει να φαίνεται περισσότερο από την ανάγκη να ειπωθεί μια ακόμη καλή ιστορία. Στην περίπτωση της Αντόνια Σκοτ, εγώ παρατήρησα ένα σταδιακό downgrade. Όχι τέτοιο ώστε να μετανιώσω που διάβασα τη σειρά, αλλά αρκετό ώστε να σκεφτώ ότι ίσως η ιστορία θα μπορούσε να είχε τελειώσει λίγο νωρίτερα.
Παρόλα αυτά, η αρχική τριλογία ολοκληρώνεται αξιοπρεπώς και το πρωταγωνιστικό δίδυμο είναι από αυτά που δύσκολα ξεχνάς. Και επειδή οι φήμες πλέον έχουν επιβεβαιωθεί, υπάρχει και συνέχεια στο σύμπαν της Αντόνια Σκοτ. Στα ελληνικά έχει ήδη κυκλοφορήσει ο Ασθενής, από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος που, όπως καταλαβαίνω, είναι στο σύμπαν, αλλά δεν αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων. Όπως καταλαβαίνουμε, δεν το έχω διαβάσει ακόμα και δεν ξέρω αν θα το κάνω.
Γιατί κάποια στιγμή πρέπει να μπορείς να πεις μου άρεσε πολύ αυτό χωρίς να αισθάνεσαι ότι υποχρεούσαι να αγοράσεις και το έκτο spin off επειδή αγάπησες τους χαρακτήρες του πρώτου βιβλίου.
Από την άλλη, αν μιλάμε για ισπανικό νουάρ, δεν γίνεται να μην περάσουμε και από τη Βιτόρια και την Εύα Γκαρθία Σάενθ ντε Ουρτούρι. Η Τριλογία της Λευκής Πόλης, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Ψυχογιός, αποτελείται από τα Η σιωπή της λευκής πόλης, Οι τελετουργίες του νερού και Οι άρχοντες του χρόνου. Πρωταγωνιστής είναι ο επιθεωρητής Ουνάι Λόπες ντε Αγιάλα, γνωστός ως Κράκεν, ένας αστυνομικός που καλείται να αντιμετωπίσει δολοφονίες με έντονα τελετουργικά και ιστορικά στοιχεία.
Εδώ έχουμε ένα άλλο είδος ισπανικού σκοταδιού. Λιγότερο ακραίο από την Carmen Mola, περισσότερο δεμένο με τον τόπο, την ιστορία και τους μύθους της Χώρας των Βάσκων. Η Βιτόρια δεν είναι απλώς το σκηνικό. Είναι μέρος της υπόθεσης και σχεδόν ένας ακόμη χαρακτήρας. Το τρίτο βιβλίο, Οι άρχοντες του χρόνου, επιστρέφει μάλιστα στον Μεσαίωνα, συνδέοντας μια σύγχρονη έρευνα δολοφονιών με ένα ιστορικό μυθιστόρημα και έναν μυστηριώδη συγγραφέα.
Το τρίτο βιβλίο, βέβαια, προσωπικά μου φάνηκε λίγο filler. Θα ζούσα και χωρίς αυτό. Η συνολική εικόνα όμως παραμένει πολύ ενδιαφέρουσα και νομίζω ότι το έργο της Γκαρθία Σάενθ ντε Ουρτούρι αξίζει λίγο περισσότερο χώρο και στην ελληνική αναγνωστική συζήτηση. Γιατί αν το σκανδιναβικό νουάρ μας έχει συνηθίσει στο παγωμένο, αποστασιοποιημένο και συχνά βαθιά υπαρξιακό σκοτάδι, το μεσογειακό νουάρ έχει άλλη θερμοκρασία. Είναι εξίσου σκοτεινό, αλλά συνήθως λίγο πιο ιδρωμένο, πιο θορυβώδες και σαφώς πιο δύστροπο με τους ανθρώπους του.
Και αφού πιάσαμε χώρα, θα κάνω και μια honorable mention στον πιο διάσημο Ισπανό ντετέκτιβ. Ή, για να το θέσουμε πιο σωστά, σε έναν από τους πιο διάσημους Ισπανούς ντετέκτιβ, γιατί ο Πέπε Καρβάλιο δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις στους λάτρεις της αστυνομικής λογοτεχνίας.
Ο Πέπε Καρβάλιο δημιουργήθηκε από τον Manuel Vázquez Montalbán και αποτέλεσε έναν από τους εμβληματικούς ήρωες του ισπανικού και μεσογειακού νουάρ. Η σειρά του Montalbán αποτελείται από δεκαοκτώ μυθιστορήματα και θεωρείται θεμελιώδης για την ισπανική novela negra.
Μετά τον θάνατο του Montalbán, όμως, ο Καρβάλιο δεν πέθανε μαζί του. Τον ανέλαβε ο Καταλανός συγγραφέας Carlos Zanón, ο οποίος έγραψε την Κρίση ταυτότητας, που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο. Και εδώ ο Καρβάλιο παραμένει ακριβώς αυτό που πρέπει να είναι. Πολύ μεσογειακός τύπος. Έως παραείναι, θα έλεγε κανείς. Βαρκελώνη, φαγητό, πολιτική, γυναίκες, βιβλία και μια γενικότερη αίσθηση ότι ο άνθρωπος αυτός έχει πολύ συγκεκριμένη άποψη για τα πάντα.
Φυσικά το gore των προηγούμενων βιβλίων δεν είναι τόσο έντονο εδώ. Για τους λάτρεις όμως της πιο παραδοσιακής αστυνομικής λογοτεχνίας, ειδικά εκείνης που δεν ξεχνά ότι πίσω από κάθε υπόθεση υπάρχει μια ολόκληρη κοινωνία, ο Καρβάλιο είναι ό,τι πρέπει.
Τελικά, ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον πράγμα στην ισπανική αστυνομική λογοτεχνία. Δεν υπάρχει ένας μόνο τρόπος να γίνει σκοτεινή. Μπορεί να είναι ακραία και σχεδόν σωματική, όπως στην Carmen Mola. Μπορεί να είναι κινηματογραφική και παιχνιδιάρικα διεστραμμένη, όπως στον Gómez Jurado. Μπορεί να είναι δεμένη με την ιστορία και τον τόπο, όπως στη Γκαρθία Σάενθ ντε Ουρτούρι. Ή μπορεί να είναι βαθιά μεσογειακή και κοινωνική, όπως στον Καρβάλιο.
Και κάπου ανάμεσα σε Μαδρίτη, Βιτόρια και Βαρκελώνη, αρχίζεις να σκέφτεσαι ότι ίσως εκείνη η παλιά ερώτηση να μην ήταν τελικά και τόσο υπερβολική.
Μήπως πράγματι η Ισπανία είναι το next best thing στην αστυνομική λογοτεχνία;
Τα λέω και στο TikTok:
Jo and books 